ในการปฏิบัติงานวิเคราะห์ทดสอบในห้องปฏิบัติการเคมีหรือ “แลปเคมี” เครื่องมือและอุปกรณ์วิทยาศาสตร์ถือเป็นหัวใจสำคัญที่ทำให้งานสำเร็จลุล่วงไปได้ด้วยดี เครื่องมือแลปที่มีสภาพดี สะอาด และได้รับการดูแลรักษาอย่างถูกวิธี จะให้ผลการวิเคราะห์ที่ถูกต้องแม่นยำ และมีอายุการใช้งานที่ยาวนาน ในทางตรงกันข้าม หากเครื่องมือสกปรก ชำรุด หรือเสื่อมสภาพ ก็จะส่งผลเสียต่อประสิทธิภาพการทำงานและอาจสร้างความเสียหายให้กับ “แลปเคมี” ได้

บทความนี้จะกล่าวถึงความสำคัญ เทคนิค และขั้นตอนในการทำความสะอาดและดูแลรักษา “เครื่องมือแลป” เพื่อให้ผู้ปฏิบัติงานสามารถใช้งานเครื่องมือได้อย่างถูกต้องและปลอดภัย ซึ่งจะเป็นประโยชน์สำหรับทุกคนที่ทำงานใน “แลปเคมี” รวมถึงผู้ที่ต้องสั่งซื้อสารเคมีหรืออุปกรณ์ต่างๆ จาก “บริษัทขายสารเคมี Chemical” หรือผู้ “จำหน่ายสารเคมี

ความสำคัญของการทำความสะอาดและดูแลรักษา “เครื่องมือแลป”

เครื่องมือและอุปกรณ์ที่ใช้ในห้องปฏิบัติการเคมี เช่น เครื่องแก้ว ไมโครปิเปต เครื่องชั่ง เครื่องวัดพีเอช รวมไปถึงเครื่องมือวิเคราะห์ที่ซับซ้อนอย่าง HPLC, GC หรือ UV-Vis spectrophotometer ล้วนต้องสัมผัสกับสารเคมี (Chemical) ที่มีความเป็นกรด ด่าง และการกัดกร่อนแตกต่างกัน หากไม่ได้รับการทำความสะอาดและบำรุงรักษาอย่างสม่ำเสมอ สิ่งที่อาจเกิดขึ้นได้คือ

  • สารเคมีตกค้างบนอุปกรณ์อาจไปรบกวนปฏิกิริยาและผลการทดสอบครั้งต่อไป ทำให้เกิดความผิดพลาดของผลวิเคราะห์
  • เครื่องมือที่สกปรกหรือมีตะกอนสะสม จะมีประสิทธิภาพการทำงานลดลง ให้ผลที่ไม่แม่นยำ หรือเสียบ่อยขึ้น
  • คราบสกปรกและเศษสารเคมีอาจกลายเป็นแหล่งปนเปื้อนข้าม (Cross-contamination) ไปสู่ตัวอย่างหรือสารเคมีอื่นๆ ที่ใช้ในแลปได้
  • อุปกรณ์ที่ไม่สะอาดและชำรุด จะเพิ่มความเสี่ยงในการแพร่กระจายของสารเคมีอันตรายหรือเชื้อโรค ซึ่งเป็นอันตรายต่อผู้ปฏิบัติงาน

ดังนั้นการทำความสะอาดและดูแลรักษา “เครื่องมือแลป” จึงไม่ใช่แค่เรื่องของความสะอาดเท่านั้น แต่ยังเป็นเรื่องของความปลอดภัย ประสิทธิภาพ และความน่าเชื่อถือในการทำงานของแลปอีกด้วย

การวางแผนและกำหนดตารางการทำความสะอาด “เครื่องมือแลป”

การวางแผนขั้นตอนและช่วงเวลาในการทำความสะอาด “เครื่องมือแลป” แต่ละชนิดเป็นสิ่งจำเป็น เพื่อให้มั่นใจว่าเครื่องมือทุกชิ้นจะได้รับการดูแลอย่างทั่วถึงและต่อเนื่อง ผู้รับผิดชอบควรดำเนินการดังนี้

  • สำรวจและจัดทำบัญชีรายการเครื่องมือและอุปกรณ์ที่มีอยู่ทั้งหมดใน “แลปเคมี”
  • แบ่งกลุ่ม “เครื่องมือแลป” ตามชนิดการใช้งาน เช่น กลุ่มเครื่องแก้ว อุปกรณ์พลาสติก เครื่องมือวัด เป็นต้น
  • กำหนดความถี่ในการทำความสะอาดแต่ละกลุ่ม เช่น ทุกวัน ทุกสัปดาห์ หรือทุกเดือน ตามความเหมาะสม
  • กำหนดตารางเวรและผู้รับผิดชอบในการทำความสะอาดประจำวัน ประจำสัปดาห์ เพื่อกระจายงานให้ทั่วถึง
  • ติดตารางการทำความสะอาดเครื่องมือไว้ในจุดที่เห็นได้ชัดเจน เพื่อให้ทุกคนปฏิบัติตามได้อย่างถูกต้อง

ขั้นตอนและวิธีการทำความสะอาด “เครื่องมือแลป” ที่ถูกต้อง

วิธีการทำความสะอาด “เครื่องมือแลป” อาจแตกต่างกันไปตามชนิดของเครื่องมือและสารเคมีที่ใช้ แต่มีหลักการพื้นฐานที่สามารถปฏิบัติตามได้ดังนี้

  • ตรวจสอบให้แน่ใจว่าได้ปิดสวิตช์และถอดปลั๊กเครื่องมือออกจากแหล่งจ่ายไฟทุกครั้งก่อนเริ่มทำความสะอาด
  • สวมอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคลที่จำเป็น เช่น ถุงมือ แว่นตานิรภัย ผ้ากันเปื้อน ให้เหมาะสมกับชนิดของสารเคมีที่ใช้
  • เทสารเคมีที่ใช้งานหมดแล้วทิ้งลงในภาชนะขยะที่ถูกต้องตามประเภท เพื่อรอการกำจัดอย่างเหมาะสม
  • แยกชิ้นส่วนที่ถอดได้ เช่น ฝาครอบ กระบอกสูบ ปิเปต ออกมาล้างทำความสะอาดให้ทั่ว
  • ใช้ตัวทำละลายหรือน้ำยาทำความสะอาดตามคำแนะนำ เช่น Acetone, Alconox หรือ Deionized water เป็นต้น
  • ใช้แปรงขนนุ่มหรือผ้าสะอาดเช็ดถูให้ทั่วอย่างระมัดระวัง โดยเฉพาะจุดที่มีคราบหรือตะกอนสะสม
  • ผึ่งหรือเป่าให้แห้งสนิท โดยใช้แหล่งลมแรงดันต่ำ หรืออบในตู้อบที่อุณหภูมิไม่สูงเกิน 50 องศาเซลเซียส
  • ประกอบชิ้นส่วนเข้าด้วยกัน ทำการทดสอบการทำงานของเครื่องมือเบื้องต้นก่อนใช้งานจริง

การบำรุงรักษาและการสอบเทียบ “เครื่องมือแลป” ตามกำหนด

นอกจากการทำความสะอาดประจำวันแล้ว เครื่องมือแลปบางประเภทยังต้องได้รับการบำรุงรักษาและสอบเทียบตามกำหนดเวลา เพื่อให้มั่นใจได้ว่าจะทำงานได้ถูกต้องและให้ผลที่น่าเชื่อถืออย่างสม่ำเสมอ โดยมีแนวทางดังนี้

  • ศึกษาคู่มือการใช้งานและการบำรุงรักษาเครื่องมือแต่ละชนิดอย่างละเอียด และปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด
  • ตรวจสอบการทำงานของเครื่องมือเป็นระยะ สังเกตความผิดปกติ เช่น เสียงดัง ความร้อนสูง กลิ่นไหม้ เพื่อแก้ไขได้ทันท่วงที
  • เปลี่ยนอะไหล่และชิ้นส่วนที่ชำรุดหรือเสื่อมสภาพตามอายุการใช้งานที่กำหนด เช่น ปะเก็น ท่อ สายไฟ หลอดไฟ เป็นต้น
  • ส่งเครื่องมือที่ต้องควบคุมความเที่ยงตรงสูง เช่น เครื่องชั่ง pH meter ตู้อบ ออโตปิเปต ไปสอบเทียบกับหน่วยงานมาตรฐาน อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
  • จัดเก็บประวัติการซ่อมบำรุงและสอบเทียบของเครื่องมือแต่ละชิ้นไว้ เพื่อใช้ในการวางแผนงบประมาณและกำหนดวงรอบในการบำรุงรักษาต่อไป

การป้องกันการปนเปื้อนและการจัดเก็บ “เครื่องมือแลป” อย่างถูกวิธี

การทำความสะอาดเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ หากขาดการป้องกันการปนเปื้อนและการจัดเก็บที่ถูกวิธี ดังนั้นควรมีการดำเนินการดังนี้เพิ่มเติม

  • แยกพื้นที่ปฏิบัติงานให้เป็นสัดส่วน เช่น โต๊ะเตรียมตัวอย่าง ตู้ดูดควัน ตู้ปลอดเชื้อ เพื่อลดการปนเปื้อนข้าม
  • ตรวจสอบ Spill kit ที่ใช้ในการจัดการสารเคมีหกหรือรั่วไหลให้พร้อมใช้งานเสมอ และซ้อมแผนฉุกเฉินให้ทุกคนรู้ขั้นตอน
  • จัดเก็บเครื่องแก้วและอุปกรณ์พลาสติกสะอาดแยกกัน จัดวางเป็นหมวดหมู่ เรียงลำดับตามขนาด เพื่อความเป็นระเบียบ
  • แยกสารเคมีที่เข้ากันไม่ได้ออกจากกัน เช่น กรดกับด่าง ตัวออกซิไดซ์กับตัวรีดิวซ์ ให้อยู่คนละชั้นหรือคนละตู้
  • ตรวจสอบสภาพชั้นวางและตู้จัดเก็บเป็นประจำ ทำความสะอาดฝุ่นผงและเศษสารเคมีที่อาจตกหล่นอยู่ภายในและด้านหลังตู้ออกให้หมด

การปฏิบัติตามคู่มือการทำความสะอาดและการดูแลรักษา “เครื่องมือแลป” อย่างเคร่งครัดนั้น นอกจากจะช่วยยืดอายุการใช้งานของเครื่องมือแล้ว ยังส่งผลดีต่อประสิทธิภาพการทำงานของห้องปฏิบัติการโดยรวมอีกด้วย เครื่องมือที่สะอาด พร้อมใช้งาน และมีความเที่ยงตรงสูง จะทำให้ผลการทดสอบมีความถูกต้อง แม่นยำ น่าเชื่อถือ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการขับเคลื่อนงานวิจัยและพัฒนาให้ก้าวหน้าไปได้อย่างมีคุณภาพอีกด้วย

Home
Account
Cart
Search
Close

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว และสามารถจัดการความเป็นส่วนตัวเองได้ของคุณได้เองโดยคลิกที่ ตั้งค่า

Privacy Preferences

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่จำเป็น

ยินยอมทั้งหมด
Manage Consent Preferences
  • คุกกี้ที่จำเป็น
    Always Active

    ประเภทของคุกกี้มีความจำเป็นสำหรับการทำงานของเว็บไซต์ เพื่อให้คุณสามารถใช้ได้อย่างเป็นปกติ และเข้าชมเว็บไซต์ คุณไม่สามารถปิดการทำงานของคุกกี้นี้ในระบบเว็บไซต์ของเราได้

  • คุกกี้เพื่อประสิทธิภาพ

    คุกกี้เพื่อการวิเคราะห์/วัดผลการทำงานของเว็บไซต์

  • คุกกี้เพื่อการวิเคราะห์

    คุกกี้เพื่อปรับเนื้อหาเข้ากับกลุ่มเป้าหมาย

บันทึก